ممکن است بعد از بارداری یا کاهش وزن، با وجود اینکه وزن شما تغییر چندانی ندارد، شکم همچنان جلو آمده یا در قسمت میانی آن حالت برآمدگی دیده شود. بعضی افراد این وضعیت را صرفا به تجمع چربی نسبت می دهند، در حالی که در برخی موارد مشکل اصلی به عضلات دیواره شکم مربوط است. یکی از شایع ترین این مشکلات، دیاستاز شکم است.
دیاستاز شکمی به جدا شدن یا افزایش فاصله میان دو بخش عضله راست شکمی گفته می شود. این فاصله در واقع در ناحیه بافت همبندی وسط شکم ایجاد می شود و می تواند باعث تغییر ظاهر شکم و گاهی ایجاد احساس ضعف در عضلات مرکزی بدن شود. دیاستاز معمولا پس از بارداری بیشتر دیده می شود، اما فقط مختص زنان باردار نیست و ممکن است در مردان، افراد دارای اضافه وزن یا کسانی که تغییرات شدید وزنی داشته اند نیز ایجاد شود.
شناخت درست علائم دیاستاز اهمیت زیادی دارد؛ چراکه این مشکل با چربی شکمی، فتق و شل شدن ساده پوست یکسان نیست. در ادامه به بررسی علت دیاستاز چیست، چگونه تشخیص داده می شود، نحوه درمان آن چگونه است، چه عوارض دیاستاز ممکن است ایجاد شود و آیا می توان آن را با ابدومینوپلاستی درمان کرد یا خیر خواهیم پرداخت.
دیاستاز شکم چیست؟
دیواره جلویی شکم از عضلات مختلفی تشکیل شده است که یکی از مهم ترین آنها عضله راست شکمی است. این عضله در دو طرف خط میانی شکم قرار دارد و در وضعیت بدن، حرکت تنه و بسیاری از فعالیت های روزمره نقش دارد.
دو بخش عضله راست شکمی توسط بافتی به نام خط سفید از یکدیگر جدا می شوند. در شرایط طبیعی، این بافت فاصله میان دو طرف عضله را حفظ می کند. زمانی که این بافت بیش از حد کشیده و نازک شود، فاصله میان دو بخش عضله افزایش پیدا می کند. به این وضعیت دیاستاز شکم گفته می شود.
دیاستاز لزوما به معنی پارگی عضله نیست. در واقع، بیشتر مشکل مربوط به کش آمدن و ضعیف شدن بافت همبندی بین عضلات است.
علت دیاستاز چیست؟
علت دیاستاز در افراد مختلف می تواند متفاوت باشد، اما هر عاملی که فشار مداوم یا کشش زیادی روی دیواره شکم ایجاد کند، می تواند زمینه ساز آن شود.
- بارداری: بارداری یکی از مهم ترین عوامل ایجاد دیاستاز در زنان است. با رشد جنین، رحم بزرگ تر شده و فشار بیشتری به دیواره شکم وارد می شود. علاوه بر این، تغییرات هورمونی در دوران بارداری باعث شل تر شدن برخی بافت های همبندی بدن می شود.
این تغییرات به بدن اجازه می دهند فضای بیشتری برای رشد جنین ایجاد کند، اما در بعضی زنان فاصله ایجاد شده بین عضلات شکم بعد از زایمان به طور کامل به حالت قبل برنمی گردد. - افزایش وزن و چاقی: افزایش قابل توجه چربی شکمی می تواند فشار وارد شده به دیواره شکم را افزایش دهد. به همین دلیل افراد دارای اضافه وزن نیز ممکن است دچار دیاستاز شوند.
- کاهش وزن شدید: کاهش وزن قابل توجه، به ویژه اگر همراه با از دست رفتن حجم عضلات و شل شدن پوست باشد، می تواند ظاهر شکم را تغییر دهد و در برخی افراد دیاستاز موجود را بیشتر نمایان کند.
- فعالیت های بدنی نامناسب: انجام تمرینات سنگین با تکنیک نادرست یا وارد کردن فشار زیاد به عضلات شکم نیز می تواند در برخی افراد مشکل ساز شود، به خصوص اگر عضلات مرکزی بدن ضعیف باشند.
البته ورزش به خودی خود علت اصلی دیاستاز نیست و فعالیت بدنی اصولی معمولا برای سلامت عضلات مفید است.
علائم دیاستاز شکم چیست؟
علائم دیاستاز همیشه واضح نیستند و بعضی افراد فاصله عضلات شکم دارند اما هیچ علامت آزاردهنده ای احساس نمی کنند. در مقابل، برخی دیگر علاوه بر تغییر ظاهر شکم، احساس ضعف یا ناراحتی دارند. یکی از نشانه های رایج، برجستگی قسمت میانی شکم است. ممکن است هنگام بلند شدن از حالت خوابیده، سرفه کردن یا منقبض کردن شکم، خطی برجسته در امتداد وسط شکم دیده شود. علائم احتمالی دیگر عبارتند از:
- برآمدگی یا شل بودن قسمت مرکزی شکم
- احساس ضعف در عضلات شکم
- دشواری در حفظ وضعیت صحیح بدن
- کمردرد در برخی افراد
- احساس فشار یا ناراحتی در ناحیه شکم
- ایجاد حالت گنبدی یا برجسته شدن خط وسط شکم هنگام فعالیت
- کاهش قدرت عضلات مرکزی بدن
البته وجود هر یک از این علائم به تنهایی به معنی ابتلا به دیاستاز نیست. برای تشخیص دقیق، معاینه پزشکی اهمیت دارد.
نحوه درمان دیاستاز شکم
نحوه درمان به شدت دیاستاز، علائم بیمار، علت ایجاد آن و شرایط عمومی فرد بستگی دارد. در موارد خفیف، معمولا درمان غیر جراحی در اولویت قرار می گیرد. تمرینات هدفمند برای تقویت عضلات عمقی شکم و عضلات مرکزی بدن می توانند به بهبود عملکرد دیواره شکم کمک کنند. فیزیوتراپی تخصصی نیز می تواند در اصلاح نحوه فعال کردن عضلات و کنترل فشار داخل شکم موثر باشد. هدف از این تمرینات صرفا کوچک کردن شکم نیست، بلکه باید عملکرد صحیح عضلات مرکزی بدن بهبود پیدا کند.
اگر فرد دچار اضافه وزن است، مدیریت وزن نیز می تواند فشار روی دیواره شکم را کاهش دهد. البته کاهش وزن به تنهایی فاصله عضلات را لزوما از بین نمی برد.
جهت مشاوره مستقیم و رزرو نوبت با دکتر بهزاد خوروش فرم را پر کنید
آیا ورزش دیاستاز شکم را درمان می کند؟
ورزش مناسب می تواند در بسیاری از افراد به تقویت عضلات مرکزی و بهبود عملکرد شکم کمک کند. اما هر تمرینی برای فرد مبتلا به دیاستاز مناسب نیست. حرکاتی که فشار زیادی داخل شکم ایجاد می کنند یا باعث برجستگی شدید خط وسط شکم می شوند، ممکن است برای برخی افراد مناسب نباشند. به همین دلیل، بهتر است تمرینات با نظر فیزیوتراپیست یا پزشک آشنا با مشکلات دیواره شکم انتخاب شوند. تمرینات تنفسی و فعال سازی صحیح عضلات عمقی شکم معمولا بخشی از برنامه توانبخشی هستند.
آیا دیاستاز با ابدومینوپلاستی درمان می شود؟
در بسیاری از موارد، بله ؛ ابدومینوپلاستی یا جراحی زیبایی شکم می تواند در صورت مناسب بودن شرایط بیمار، اصلاح فاصله عضلات شکم را نیز شامل شود. در این جراحی، جراح ابدومینوپلاستی می تواند با نزدیک کردن و تقویت ساختار میانی دیواره شکم، وضعیت عضلات را اصلاح کند. همزمان پوست اضافه و در صورت نیاز بخشی از بافت چربی نیز برداشته می شود. به همین دلیل، ابدومینوپلاستی برای افرادی که علاوه بر دیاستاز، پوست اضافه و شلی قابل توجه شکم دارند، می تواند گزینه مناسبی باشد.
با این حال، ابدومینوپلاستی برای همه افراد مبتلا به دیاستاز ضروری نیست. اگر دیاستاز خفیف باشد و علامت قابل توجهی ایجاد نکند، ممکن است درمان غیر جراحی کافی باشد.
عوارض دیاستاز شکم چیست؟
در بسیاری از افراد، دیاستاز بیشتر یک مشکل ساختاری و ظاهری است و عارضه جدی ایجاد نمی کند. با این حال، در صورت قابل توجه بودن فاصله و وجود ضعف عضلات، ممکن است مشکلاتی ایجاد شود. از جمله عوارض دیاستاز می توان به ضعف عضلات مرکزی، دشواری در انجام برخی حرکات، تغییر وضعیت بدن و در برخی افراد کمردرد اشاره کرد.
برخی افراد نیز ممکن است هنگام فعالیت احساس کنند شکم آنها به سمت بیرون فشار می آورد یا کنترل مناسبی روی عضلات مرکزی ندارند. نکته مهم این است که همه بیماران این عوارض را تجربه نمی کنند. بنابراین شدت علائم باید در کنار معاینه پزشکی ارزیابی شود.
آیا دیاستاز شکم باعث بزرگ شدن شکم می شود؟
دیاستاز می تواند در ظاهر بزرگ تر یا شل تر شدن شکم نقش داشته باشد، اما هر شکم برجسته ای به دلیل دیاستاز نیست. تجمع چربی، شلی پوست، نفخ، ضعف عضلات و حتی وضعیت نامناسب بدن نیز می توانند باعث جلو آمدن شکم شوند.
به همین دلیل، اگر بعد از کاهش وزن یا زایمان همچنان شکم برجسته است، بهتر است به جای تشخیص بر اساس ظاهر، علت دقیق توسط پزشک بررسی شود.
آیا دیاستاز بعد از بارداری خود به خود برطرف می شود؟
در بعضی زنان، فاصله عضلات شکم طی ماه های بعد از زایمان به تدریج کمتر می شود. با این حال، ممکن است این فاصله به طور کامل از بین نرود. روند بهبود به شرایط بدن، میزان کشیدگی بافت، تعداد بارداری ها، قدرت عضلات و عوامل فردی بستگی دارد.
